تبلیغات
احادیث معصومین علیهم السلام - واژه (عجم) در روایات‏
احادیث معصومین علیهم السلام

آرشیو موضوعی

آرشیو

لینکستان

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

واژه (عجم) در روایات‏


سید حسن فاطمى


بیش تر واژه (عجم) را در روایات به (غیر عرب) معنى مى كنند لیكن از پاره اى روایات استفاده مى شود كه (عجم) تمام غیر عرب را در بر نمى گیرد. به عبارت دیگر تمام انسانها به دو گروه عرب و عجم تقسیم نمى شده اند و عجم تنها به گروه خاصّى از غیر عربها گفته مى شده است. روایات زیر به روشنى گویاى آن است:

* پیامبر اكرم(ص) مى فرماید:
(یا ابا الحمراء! انطلق فادع لى مائة من العرب وخمسین رجلاً من العجم وثلاثین رجلاً من القبط وعشرین رجلاً من الحبشة… ثمّ قال(ص): یا معشر العرب والعجم والقبط والحبشة…)1
* امام صادق(ع) مى فرماید:

(یا هشام! النبط لیس من العرب ولامن العجم.)2
اى هشام! نبط نه از عرب است و نه از عجم.

* امام على(ع) مى فرماید:
(یسیر المهدى حتّى ینزل بیت المقدّس وتنقل الیه الخزائن وتدخل العرب والعجم واهل الحرب والروم وغیرهم فى طاعته.)3

حضرت مهدى(ع) حركت مى كند تا در بیت المقدس منزل مى كند و خزینه ها به سوى او سرازیر مى شوند و عرب و عجم و جنگاوران و اهل روم و غیر آنها سر بر فرمان او مى نهند.

* هنگامى كه پیامبر اسلام(ص) خودرا به عدّه اى از یهودیان (رسول ربّ العالمین) معرّفى فرمود آنان پرسیدند:
(الى من؟ الى العرب ام الى العجم ام الینا؟)4
به سوى چه كسى فرستاده شده اى؟ به سوى عرب یا عجم یا ما؟

* امام صادق(ع) مى فرماید:
(لایحبّنا من العرب والعجم وغیرهم من النّاس الاّ اهل البیوتات والشرف و….)5
عرب و عجم و غیر آنها از مردم ما را دوست ندارند مگر شخصیتهاى برجسته و شریفان و….

عجم كدام گروه غیر عرب هستند؟
روایات گذشته نشان داده كه به همه غیر عربها (عجم) گفته نمى شده است. پس از جست وجو احادیثى را یافتیم كه نشان مى دهد آن گروه ایرانیانند و به روایتى بر نخوردیم كه به جز ایرانیان (عجم) اطلاق گردد:

* (انّما سمّت العجم شهورها بآبان ماه و آذرماه و غیرهما….)6
عجم ها ماههاى خود را آبان ماه و آذر ماه و غیر آنها نامیده اند.

روشن است كه در بین ایرانیان ماهها آبان و آذر و… نامیده مى شوند.

* معلّى بن خنیس مى گوید: امام صادق(ع) به من فرمود:
آیا با نوروز آشنایى دارى؟
عرض كردم:
فدایت گردم این روز روزى است كه عجم آن را بزرگ مى شمارد و در این روز به یكدیگر هدیه مى دهند.)7

* در پایان روایت بالا امام صادق(ع) مى فرماید:
(ما من یوم فیروز الاّ ونحن نتوقّع فیه الفرج لأنّه من ایّامنا وایّام شیعتنا حفظته العجم وضیّعتموه انتم.)
هیچ نوروزى فرا نمى رسد مگر این كه در انتظار فرج هستیم; زیرا این روز از روزهاى ما و شیعیان ماست كه عجم آن را حفظ كرده ولى شما آن را از بین بردید.

روشن است كه تنها ایرانیان نوروز را بزرگ مى شمارند و آن را حفظ كرده اند.

* در جنگ احزاب هنگامى كه پیامبر اكرم(ص) با مهاجران و انصار رایزنى فرمود سلمان گفت:
(انّ العجم اذا حزبها امر مثل هذا اتّخذوا الخنادق حول بلدانهم وجعلوا القتال من وجه واحد.)8
هرگاه براى عجم چنین مشكلاتى پیش آید پیرامون شهرهاى خود را خندق مى كنند و از یك سوى مى جنگند.

دور است كه تمام غیر عربها هنگام جنگ همین شیوه را به كار بسته باشند. وقتى سلمان فارسى مى گوید: عجم چنین مى كنند مراد او ایرانیان است.

* یك روز عمر با نگرانى و هراس بر منبر رفت و گفت: اهالى همدان اصفهان رى قومس9 و نهاوند هم پیمان شده اند تا عربها را از سرزمین خود بیرون كرده به جنگ ما بیایند. سپس از حاضرین نظر خواست. هر كس نظر خود را اظهار كرد و امیرالمؤمنین(ع) ضمن سخنانى فرمود:

(امّا بعد فانّك ان اشحضت اهل الشّام من شامهم سارت الرّوم الى ذراریهم وان اشحضت اهل الیمن من یمنهم سارت الحبشة الى ذراریهم… وامّا ذكرك كثرة العجم ورهبتك من جموعهم فانّا لم نكن نقاتل على عهد رسول اللّه(ص) بالكثرة….)10

اگر اهل شام را از شام احضار نمایى رومیان آهنگ فرزندانشان مى كنند و اگر اهل یمن را از یمن احضار كنى اهل حبشه به فرزندانشان باز مى گردند…. و امّا در مورد فراوانى عجم و ترسیدن از جمعیت ایشان كه سخن گفتى باید بگویم: ما در زمان رسول خدا(ص) با تكیه به فراوانى نیرو نمى جنگیدیم….

* (من بنى فى ارض الاعاجم فعمل بنیروزهم و مهرجانهم فهو منهم.)11
هركس در سرزمین عجم ها بنایى بسازد و به نوروز و عید مهرگان12 عمل كند از عجم ها به شمار مى آید.

* پیامبر اسلام(ص) مى فرماید:
(ابشروا یا بنى فروخ! فلو كان الایمان معلقاً بالثریّا لاتناله العرب لنا له العجم.)13
بر شما بشارت باد اى فرزندان فرّوخ! اگر ایمان به ستاره ثریا آویزان باشد عرب به آن دست نمى یابد امّا عجم به آن خواهد رسید.

با توجه به این كه واژه (فرّخ) فارسى و به معناى فرخنده است و این كه مضمون این حدیث بارها از جانب پیامبر(ص) درباره ایرانیان گفته شده مى توان گفت: مراد از (بنى فرّوخ) ایرانیان هستند.14


عجم در كلام محدّثان
از عبارات دو تن از محدّثان استفاده مى شود كه به ایرانیان (عجم) گفته مى شده است.

1 . شیخ صدوق مى نگارد:
(لعبد المطلب عشرة اسماء تعرفه بها العرب وملوك القیاصرة وملوك العجم وملوك الحبشة….)15
عبدالمطلب ده نام داشت كه عرب و قیصرها و پادشاهان عجم و پادشاهان حبشه… به آن نامها او را مى شناختند.

2 . علامه مجلسى در بحار جلد 20 صفحه 377 عنوان یكى از بابها را این گونه نگاشته است:
(باب 21 مراسلاته(ص) الى ملوك العجم والروم وغیرهم.)

در بحار جلد 48 صفحه 305 قسمتى از كلام امیرالمؤمنین(ع) درباره قیام حضرت مهدى (ع) آورده شده است:
(كأنّى اسمع صهیل خیلهم وطمطمة رجالهم.)
گویا شیهه اسبهاى آنان [یاوران حضرت مهدى(ع)] و طمطمه مردان را مى شنوم.

از آن جا كه در یكى از كتابها كلمه (طمطمه) واژه اى عجمى معرّفى شده علاّمه مجلسى نتیجه مى گیرد كه یاران حضرت مهدى(ع) به فارسى سخن مى گویند. بنابراین علاّمه مجلسى عجم را ایرانیان مى دانسته است.

نتیجه: از كاربردهاى گوناگون واژه (عجم) چنین بر مى آید كه در روایات هر جا واژه (عجم) بدون قرینه اى به كار رفته باشد نمى توان عجم را تمام غیرعرب دانست بلكه ذهن به ایرانیان انصراف پیدا مى كند. چنانچه در مجمع البحرین (عجم) به (فُرْس) معنى شده است. از آنچه گفتیم روشن مى شود كه (عجم) در روایات زیر ظهور در ایرانیان دارد:

* امام باقر(ع) مى فرماید:
(اصحاب القائم ثلاثماة وثلاثة عشر رجلاً اولاد العجم.)16
اصحاب حضرت قائم(ع) 313 تن ایرانى هستند.

* امام على(ع) مى فرماید:
(كأنّى بالعجم فساطیطهم فى مسجد الكوفة یعلّمون النّاس القرآن كما انزل.)17
گویا خیمه هاى ایرانیان را در مسجد كوفه مى بینم كه قرآن را همان گونه كه نازل شده یاد مى دهند.

* امام صادق(ع) مى فرماید:
(لو انزل القرآن على العجم ما آمنت به العرب وقد نزل على العرب فآمنت به العجم فهذه فضیلة العجم.)18
اگر قرآن به ایرانیان نازل مى شد عرب به آن ایمان نمى آورد ولى بر عرب نازل شد و ایرانیان به آن ایمان آوردند. این فضیلتى است براى ایرانیان.

* پیامبر اكرم(ص) فرمود:
(معاشر قریش! تضربون العجم على الاسلام هذا واللّه لیضربنّكم علیه عوداً.)19
اى گروه قریش! شما ایرانیان را به خاطر اسلام با شمشیر مى زنید. به خدا سوگند آنان در آینده شما را براى بازگرداندن به اسلام با شمشیر مى زنند.


پى‏نوشت‏ها:
1 . (بحارالانوار) علامه مجلسى ج108/38.
2 . همان مدرك ج277/5.
3 . (كنز العمال) ج589/14.
4 . (امالى) شیخ صدوق 187/.
5 . (بحارالانوار) ج149/27.
6 . همان مدرك ج150/14.
7 . همان مدرك ج92/56.
8 . همان مدرك ج32/18.
9 . از نواحى ایران.
10 . (ارشاد) شیخ مفید ج28/1 ـ 209.
11 . (كنزالعمال) ج408/15.
12 . مهرگان یكى از عیدهاى باستانى ایرانیان است.
13 . (تاریخ اصبهان) ج4/1 51.
14 . (ایرانیان مسلمان در صدر اسلام)/48 .
15 . (بحارالانوار) ج127/15.
16 . همان مدرك ج369/52.
17 . (میزان الحكمه) محمد محمدى رى شهرى ج355/1 مركز انتشارات دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم.
18 . همان مدرك ج2391/3.
19 . (نفس الرحمن فى فضائل سلمان) تحقیق: جواد قیومى199/.


منبع: مجله حوزه (شماره 83)

BHW
پنجشنبه 24 فروردین 1396 05:22 ق.ظ
This is my first time go to see at here and i am really happy to read
everthing at one place.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

درباره وبلاگ

مدیر وبلاگ : سید محمد ظاهر محمدی

آخرین پست ها

جستجو

نویسندگان